Perspectief Fryslân

Een bijzondere positie voor Fryslân in het Koninkrijk

 

Fryslân moet een autonome provincie binnen het Koninkrijk worden. De FNP wil dat Den Haag typisch provinciale zaken zoals zeggenschap over kleine scholen aan de provincie overdraagt. Bovendien moet Fryslân financieel meer proviteren van de eigen bodemschatten zoals de gaswinning. Ook zou Fryslân moeten beschikken over een eigen politieregio en justitiële organen.

 

In de hedendaagse situatie worden er te veel maatregelen opgelegd die ontstaan vanuit randstedelijk denken. Regels die negatief uitpakken voor mienskip, landschap, economie en de identiteit van Fryslân. Een autonome provincie moet inhouden dat Fryslân het recht krijgt om waar nodig eigen wetgeving in te stellen. Tal van andere regio's binnen de EU, die tezamen de helft van de bevolking van de EU vormen, hebben dat wetgevende recht al.

 

Plaats in het Koninkrijk

De FNP streeft naar een bijzondere positie voor Fryslân als autonome provincie in het Koninkrijk. De Friese Staten zijn het hoogste democratische orgaan in Fryslân en moeten zelf kunnnen besluiten over zaken betreffende Fryslân, zoals ook de gemeenteraden dat op hun eigen terrein doen. Dit vraagt een aparte wetgeving; een 'Lex Specialis' voor Fryslân. Binnen Fryslân gelden de Nederlandse wetten totdat de Staten anders besluiten. De Staten krijgen de bevoegdheid om eigen wetten te stellen voor de specifieke Friese situatie.

 

Om Fryslân te laten draaien zijn zeggenschap, maar ook financiële middelen nodig. Daarvoor wordt een financieel statuut ontwikkeld. Het gaat er onder andere om een redelijk maar substantieel deel van de belastingen en van de inkomsten uit delfstofwinning en energiebronnen in de regio zelf te behouden.

 

Bevoegdheden en taken

De autonome bevoegdheid gaat vanzelfsprekend veel verder dan Friese taal en cultuur. Fryslân moet zelf zeggenschap hebben over die zaken die doorslaggevend zijn voor de toekomst van Fryslân. Zoals ruimtelijke ordening, regionale economie, mijnbouwzaken en taal, cultuur en onderwijs. Er komt in ieder geval ook ruimte om taken en bevoegdheden binnen Fryslân zelf anders en opnieuw te verdelen met de gemeenten. Het Waterschapsbestuur wordt geïntegreerd in het nieuwe Friese bestuur. Ingebed in het rechtssysteem van de Nederlandse staat moet Fryslân ook (weer) zijn eigen politieregio en justitiële organen hebben.

 

Bij decentralisatie van taken moeten bevoegdheden, normstelling en uitvoering volledig worden overgedragen. De centrale overheid zal moeten vertrouwen dat Fryslân en gemeenten dit echt zelf klaarspelen. Het gaat om reële en voor de mensen herkenbare zaken. Generaties na ons moeten zelf kunnen beslissen over hun toekomst. De FNP wil voortbouwen op de structuren en werkwijzen die er in Fryslân zelf al zijn. Fryslân moet waar nodig de regie nemen als het om bovengemeentelijke spreiding van voorzieningen gaat. Daarbij kan ook gestuurd worden met Fries geld.

 

De verdere ontwikkeling van Friese identiteit, taal en cultuur, onderwijs, media en Friese sporten is gemeenteoverstijgend en deze taak kan dus het beste centraal in Fryslân worden neergelegd. Van een landsdeelbestuur in Groningen of de regering in Den Haag valt wat dit betreft niets te verwachten. Het past bij het federalistische democratische uitgangspunt dat wij over deze zaken in eigen gebied het beste kunnen beslissen.

 

Ruimtelijke ordening, regionale economie, verkeer en vervoer, waterbeheer, landelijk gebied, milieu, mijnbouwzaken, samenwerkingsagenda's en streekagenda's zijn voor een groot deel ook 'algemeen belang' dat boven de gemeentegrenzen uitstijgt. Wij willen op deze terreinen net als bij taal en cultuur redeneren vanuit draagvlak, wat de gemeenschap hier nodig heeft, niet wat Haagse normen en speerpunten voorschrijven. Er is in Fryslân behoefte aan een meer regionale opzet van de jeugd- en gezondheidszorg.

 

Wat de economie betreft liggen er meer kansen met meer zeggenschap voor Fryslân. Econonisch onderzoek aan autonome regio's in Europa laat zien dat die het beter doen dan regio's zonder eigen bevoegdheden en middelen. De bestaande sterke punten van Fryslân worden nu niet optimaal benut omdat ze niet passen in het Haagse beleid.

 

Met name als het om de mijnbouwzaken gaat, ontstaat het beeld van wingewest: wel de lasten, maar niet de lusten. Wij willen de mogelijkheid om op basis van eigen kernkwaliteiten te kiezen voor een meer duurzame economische ontwikkeling van Frylân zonder afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.

 

De financiën

Fryslân moet financiële autonomie met een open financiële huishouding hebben en beschikken over toereikende middelen om de eigen taken en bevoegdheden uit te voeren. Daarvoor moeten er bestaande Nederlandse wetten worden veranderd en is een financieel statuut voor Fryslân nodig. Als uitgangspunt nemen wij dat er voor de inwoners geen extra 'Fryske' belasting komt, maar dat bestaande geldstromen anders worden georganiseerd. Fiscaal moet de operatie van herverdeling tussen Den Haag en Leeuwarden netto neutraal voor de burger verlopen.

 

De grote overhead van ministeries en door schaalvergroting in omvang toegenomen landelijke en regionale overheidsorganen kunnen wij ons besparen. Daarentegen draagt Fryslân voortaan zelf de kosten om zaken in Fryslân zelf te kunnen regelen. Het gaat om de financiële huishoudens van de Friese gemeenten, het nieuwe Friese bestuur, het Waterschap en verschillende uitvoeringsinstanties tezamen.

 

Van de gasopbrengsten komt nu bijna niets terug naar Fryslân. Met een deel van die opbrengsten, dus niet alleen vergoeding van schade, heeft Fryslân de mogelijkheid om het geld anders te investeren voor de toekomst in plaats van het 'consumptief' uit te geven in de Rijksbegroting, zoals nu gebeurt.

 

Het grootste deel van de overheidsinkomsten zijn de inkomstenbelasting, winstbelasting (vennootschapsbelasting) en BTW. In ieder geval voor deze inkomsten regelt het financieel statuut welk deel in Fryslân wordt besteed en wat naar de centrale overheid gaat om aan de gemeenschappelijke rijksverplichtingen te voldoen.

 

De verdeling van Europees geld voor de regionale ontwikkeling moet Fryslân voortaan rechtstreeks met Brussel regelen.

 

FNP Wurkgroep 'Takomst fan Fryslân' 31 mei 2013. 



2019 FNP Fryslân - Disclaimer