Perspektyf Fryslân

Un bisondere posisy foar Fryslân in ut koaninkryk

Fryslân mut un autonome provînsy in ut koaninkryk wurde. De FNP wil dat Den Haag tipys provînsjale saken su as sêgenskap over kleine skoalen an de provînsy overdraagt. Ok mut Fryslân finânsjeel mear profiteare fan de eigen booiemskatten su as de gâswinning. En Fryslân su beskikke mutte over un eigen plisyregio en jústisjele órganen.

 

  In de sitewasy fan nou wurde der te feul maatregels opleid, dy ‘t ontstaan fanút ut rânstedeluk dinken. Regels dy negatyf útpakke foar de gemeenskap, ut lânskap, de ekonomy en de identiteit fan Fryslân. Un autonome provînsy mut inhouwe dat Fryslân ut recht krijt om wêr ‘t dat noadug is un eigen wetgeving in te stellen. Tal fan andere regio's in de EU, dy met mekaar de helft fan de befòlking fan de EU fòrme, hewwe dat wetgevende recht wel.

 

Plak in ut koaninkryk

De FNP streeft naar un bisondere posisy foar Fryslân as autonome provînsy in ut koaninkryk. De Frise Staten binne ut hoogst demokratise òrgaan in Fryslân en mutte self beslute kinne over saken, dy Fryslân ângaan, su as ok de gemeenteraden dat op hun eigen terrein doën. Dat fraagt un aparte wetgeving; un 'Lex Specialis' foar Fryslân. In Fryslân gelde de Nederlânse wetten tòt de Staten anders beslute. De Staten krije de befoegdhyd om eigen wetten te stellen foar de spesifike Frise sitewasy.

 

Om Fryslân draaie te laten binne sêgenskap, maar ok finânsjele middels noadug. Dêrfoar wurdt un finânsjeel statút ontwikkeld. Ut gaat onder andere om un redeluk maar substânsjeel part fan de belastingen en fan de inkomsten út delfstòfwinning en enerzjybronnen in de regio self te behouwen.

 

  Befoegdheden en taken

De autonome befoegdhyd gaat fanselfsprekend feul ferder as Frise taal en kultuer. Fryslân mut self sêgenskap hewwe over dy saken dy deurslaggevend binne foar de toekomst fan Fryslân. Su as rúmteluke òrdening, regionale ekonomy, mynbousaken en taal, kultuer en onderwiis. Der komt in ider gefal ok rúmte om taken en befoegdheden in Fryslân self anders en opnij te ferdelen met de gemeentes. ut Waterskapsbestuer wurdt integreard in ut nije Frise bestuer. Inbêden in ut rechtssysteem fan de Nederlânse staat mut Fryslân ok (wear) syn eigen plisyregio en jústisjele òrganen hewwe.

 

  Bij desentralisasy fan taken mutte befoegdheden, nòrmstelling en útfoëring folledug overdragen wurde. De sentrale overhyd sil der op fertrouwe mutte dat Fryslân en gemeentes dit echt self foarmekaar krije. Ut gaat om reële en foar de mînsen herkenbere saken. Generasys na ôns mutte self beslisse kinne over hun toekomst. De FNP wil ferder bouwe op de struktueren en werkwizen, dy der in Fryslân self al binne. Fryslân mut, wêr noadug, de rezjy nimme at ut om bovengemeenteluke spreiding fan foarsieningen gaat. Dêrbij kin ok stuerd wurde met Frys geld.

 

  De ferdere ontwikkeling fan Frise identiteit, taal en kultuer, onderwiis, media en Frise spòrten is gemeente-overstigend en disse taak kin dus ut bêste sentraal in Fryslân delleid wurde. Fan un lânsdeelbestuer in Groaningen òf de regearing in Den Haag falt wat dit ângaat niks te ferwachten. Ut past bij ut federalistise, demokratise útgangspunt dat wij over disse saken in eigen gebied ut bêste beslisse kinne.

 

  Rúmteluke òrdening, regionale ekonomy, ferkear en ferfoër, waterbehear, lanneluk gebied, miljeu, mynbousaken, samenwerkingsagenda's en streekagenda's binne foar un groat part ok 'algemeen belang' dat boven de gemeentegrênzen út gaat. Wij wille op disse terreinen krekt as bij taal en kultuer fanút draagflak bepale wat de gemeenskap hier noadug is, nyt wat Haagse nòrms en spearpunten foarskrive. Der is in Fryslân behoefte an un mear regionale opset fan de jeugd- en gesondhydssòrg.

 

  Wat de ekonomy ângaat lêge der mear kânsen met mear sêgenskap foar Fryslân. Ekonomys ondersoek an autonome regio's in Europa laat sien, dat dy ut beter doën as regio's sonder eigen befoegdheden en middels. De bestaande sterke punten fan Fryslân wurde nou nyt optimaal benut, omdat se nyt passe in ut Haagse beleid.

 

  Met name at ut om de mynbousaken gaat, ontstaat ut beeld fan wingewest: wel de lasten, maar nyt de lusten. Wij wille de mogelukhyd om op basis fan eigen kernkwaliteiten te kiezen foar un mear duerseme ekonomise ontwikkeling fan Fryslân sonder ôfhankelukhyd fan fòssile brânstòffen.

 

 De finânsys

Fryslân mut finânsjele autonomy met un open finânsjele húshouwing hewwe en beskikke over toereikende middels om de eigen taken en befoegdheden út te foëren. Dêrfoar mutte der bestaande Nederlânse wetten feranderd wurde en is un finânsjeel statút foar Fryslân noadug. As útgangspunt nimme wij dat der foar de inwoaners geen ekstra 'Frise' belasting komt, maar dat bestaande geldstromen anders òrganiseard wurde. Fiskaal mut de operasy fan herferdeling tussen Den Haag en Leewarden netto neutraal foar de burger ferlope.

 

  De groate ‘overhead' fan ministerys en deur skaalfergroating in omfang toenommen lanneluke en regionale overhydsòrganen kinne wij ôns bespare. Dêr teugenover draagt Fryslân tena self de kòsten om saken in Fryslân self regele te kinnen. Ut gaat om de finânsjele húshoudens fan de Frise gemeentes, ut nije Frise bestuer, ut Waterskap en ferskillende útfoëringsinstânsys metmekaar.

 

  Fan de gâsopbringsten komt nou hast niks werom naar Fryslân. Met un part fan dy opbringsten, dus nyt allenug fergoëding fan skade, het Fryslân de mogelukhyd om ut geld anders te infestearen foar de toekomst in plak fan ut 'konsumptyf' út te geven in de ryksbegroating, su as dat nou gebeurt.

 

  Ut groatste part fan de overhydsinkomsten binne de inkomstenbelasting, wînstbelasting (fennoatskapsbelasting) en BTW. In ider gefal foar disse inkomsten regelt ut finânsjeel statút wat foar part in Fryslân besteed wurdt en wat naar de sentrale overhyd gaat om an de gemeenskappeluke ryksferplichtingen te foldoën.

 

  De ferdeling fan Europees geld foar de regionale ontwikkeling mut Fryslân tena rechtstreeks met Brussel regele.

 

  FNP Werkgroep 'Takomst fan Fryslân' 31 mei 2013. 



2021 FNP Fryslân - Disclaimer