Perspektyf Frysland

n Besondere pesisy foor Frysland in ‘t koaninkryk

 

Frysland mot ‘n autonome provînsy in ‘t koaninkryk worre. De FNP wil dat Den Haag tipys prevînsjale saken soa as sêgenskap over klaine skoalen an de provînsy overdraagt. Ok mot Frysland finansjeel meer profitere fan de aigen booiemskatten soa as de gaswinning. En Frysland sou beskikke motte over ‘n aigen plisyregio en justisjele organen.

 

In de sitewasy fan nou worre d'r te feul maatregels oplaid, die't ontstaan fanút ‘t rândsteedlik dinken. Regels die't negatyf útpakke foor de gemeenskap, ‘t landskap, de ekonomy en de idintiteit fan Frysland. ‘n Autonome provînsy mot inhouwe, dat Frysland ‘t recht krijt om wer't dat norig is ‘n aigen wetgeving in te stellen. Tal fan ândere regio's in de EU, die't metnander de helft fan de befolking fan de EU forme, hewwe dat wetgevende recht àl.

 

Plak in ‘t koaninkryk

De FNP streeft naar ‘n besondere pesisy foor Frysland as autonome provînsy in ‘t koaninkryk. De Frise Staten binne ‘t hoogst demokratise orgaan in Frysland en motte sels beslútte kinne over saken, die't Frysland angaan, soa't ok de gemeenteraden dat op hur aigen terrain doen. Dut fraagt ‘n aparte wetgeving; ‘n 'Lex Specialis' foor Frysland. In Frysland gelde de Nederlânse wetten ant de Staten âns beslútte. De Staten krije de befoegdhyd om aigen wetten te stellen foor de spesifike Frise sitewasy.

 

Om Frysland draaie te laten binne sêgenskap, maar ok finansjele middels norig. Derfoor wort ‘n finansjeel statút ontwikkeld. ‘t Gaat onder andere om 'n reedlik maar substansjeel part fan de belastings en fan de inkomsten út delfstofwinning en enerzybronnen in de regio sels te behouwen.

 

Befoegdheden en taken

De autonome befoegdheid gaat fanselssprekend feul feerder dan Frise taal en kultuur. Frysland mot sels sêgenskap hewwe over die saken die deurslaggevend binne foor de toekomst fan Frysland. Soa as rúmtlike ordening, regionale ekonomy, mynbousaken en taal, kultuur en onderwiis. D'r komt in ider gefal ok rúmte om taken en befoegdheden in Frysland sels âns en opnij te ferdelen met de gemeentes. ‘t Waterskapsbestuur wort integreerd in ‘t nije Frise bestuur. Inbêd in ‘t rechtssysteem fan de Nederlânse staat moet Frysland ok (weer) syn aigen plisyregio en justisjele organen hewwe.

 

Bij desintralisasy fan taken motte befoegdheden, normstelling en útfoering folledig overdroegen worre. De sintrale overhyd sil d'r op fertrouwe motte dat Frysland en gemeentes dut echt sels foornander krije. ‘t Gaat om rejele en foor de mînsen herkinbere saken. Generasys na ôns motte sels beslisse kinne over hur toekomst. De FNP wil feerder bouwe op de strukturen en werkwizen, die't d'r in Frysland sels al binne. Frysland mot wer norig de rezy nimme at ‘t om bovengemeentlike spraiding fan foorsienings gaat. Derbij kin ok stuurd worre met Frys geld.

 

De feerdere ontwikkeling fan Frise idintiteit, taal en kultuur, onderwiis, media en Frise sporten is gemeente-overstigend en deuze taak kin dus ‘t beste sintraal in Frysland dellaid worre. Fan ‘n lândsdeelbestuur in Grunningen of de regering in Den Haag fâlt wat dut angaat niks te ferwachten. ‘t Past bij 't federalistise, demokratise útgangspunt dat wij over deuze saken in aigen gebied ‘t beste beslisse kinne.

 

Rúmtlike ordening, regionale ekonomy, ferkeer en ferfoer, waterbeheer, landlik gebied, miljeu, mynbousaken, samenwerkingsaginda's en streekaginda's binne foor ‘n groat part ok 'algemeen belang' dat boven de gemeentegrînzen út gaat. Wij wille op deuze terrainen krekt as bij taal en kultuur riddenere fanút draagflak, wat de gemeenskap hier norig is, niet wat Haagse norms en speerpunten foorskrive. D'r is in Frysland behoefte an ‘n meer regionale opset fan de jeugd- en gesondhydssorg.

 

Wat de ekonomy angaat lêge d'r meer kânsen met meer sêgenskap foor Frysland. Ekonomys ondersoek an autonome regio's in Europa laat sien, dat die ‘t beter doen dan regio's sonder aigen befoegdheden en middels. De bestaande sterke punten fan Frysland worre nou niet optimaal benut, omdat se niet passe in ‘t Haagse belaid.

 

Met name at ‘t om de mynbousaken gaat, ontstaat ‘t beeld fan wingewest: wel de lasten, maar niet de lusten. Wij wille de mooglikhyd om op basis fan aigen kernkwaliteiten te kiezen foor ‘n meer duurseme ekonomise ontwikkeling fan Fryland sonder ôfhanklikhyd fan fossile brandstoffen.

 

De finânsys

Frysland mot finansjele autonomy met ‘n open finansjele húshouwing hewwe en beskikke over toeraikende middels om de aigen taken en befoegdheden út te foeren. Derfoor motte d'r bestaande Nederlânse wetten feranderd worre en is ‘n finansjeel statút foor Frysland norig. As útgangspunt nimme wij dat d'r foor de inweuners gyn ekstra 'Frise' belasting komt, maar dat bestaande geldstromen âns organiseerd worre. Fiskaal mot de opperasy fan herferdeling tussen Den Haag en Luwt netto neutraal foor de burger ferlope.

 

De groate ‘overhead' fan ministerys en deur skaalfergroating in omfang toenommen landelike en regionale overhydsorganen kinne wij ôns bespare. Der tunover draagt Frysland tena sels de kosten om saken in Frysland sels regele te kinnen. ‘t Gaat om de finansjele húshouwens fan de Frise gemeentes, ‘t nije Frise bestuur, ‘t Waterskap en ferskillende útfoeringsinstânsys metnander.

 

Fan de gasopbringsten komt nou hest niks werom na Frysland. Met ‘n part fan die opbringsten, dus niet alleen fergoeding fan ska, het Frysland de mooglikhyd om ‘t geld âns te infesteren foor de toekomst in plak fan ‘t 'konsumptyf' út te geven in de ryksbegroating, soa at dat nou gebeurt.

 

‘t Groatste part fan de overhydsinkomsten binne de inkomstenbelasting, wînstbelasting (fennoatskapsbelasting) en BTW. In ider gefal foor deuze inkomsten regelt ‘t finansjeel statút wat foor part in Frysland besteed wort en wat na de sintrale overhyd gaat om an de gemeenskaplike ryksferplichtings te foldoen.

 

De ferdeling fan Europees geld foor de regionale ontwikkeling mot Frysland tena rechtstreeks met Brussel regele.

 

FNP Wurkgroep 'Takomst fan Fryslân' 31 maai 2013. 



2019 FNP Fryslân - Disclaimer